company

Waar zit vitamine D in? Een overzicht!

Elien Geschreven door Elien  -   -  Vitamines & Voedingssupplementen

Dat vitamine D essentieel is voor de gezondheid, heb je ongetwijfeld al meermaals horen zeggen. Aangezien het lichaam dit niet op eigen houtje kan aanmaken, engageer jij je best om je levels bewust op peil te houden. Maar waar zit vitamine D in? Belangrijke informatie om mee aan de slag te gaan! In deze blog vertellen we hoe je je dagelijkse dosis binnenkrijgt. 

Inhoudstafel

In het kort

Twee derde van je vitamine D maak je zelf aan in de huid onder invloed van UVB-zonlicht, de rest komt uit voeding zoals zalm, makreel, eidooier en paddenstoelen. Vitamine D is nodig voor sterke botten, een goed werkend immuunsysteem en gezonde spieren. Volwassenen hebben doorgaans 10 tot 20 microgram per dag nodig; in de winter of bij een tekort helpt een supplement. De bewezen effecten zitten bij botten, spieren en afweer, niet bij grote claims over kanker of hartziekten.

Wat is vitamine D?

In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, is vitamine D helemaal geen vitamine. Wie 100% correct wil zijn, definieert vitamine D als een in vet oplosbaar prohormoon. Dat is de voorloper van een hormoon, dat zelf weinig hormonale activiteit laat optekenen. In de lever en de nieren wordt vitamine D omgevormd tot haar actieve hormoon, namelijk calcitriol. Deze werkzame vorm komt vervolgens via het bloed in de lichaamsweefsels terecht.

Vitamine D is een vetoplosbaar prohormoon

Vitamine D is een prohormoon: het lichaam zet het in twee stappen om tot calcitriol, de vorm die daadwerkelijk aan het werk gaat in botten, spieren en het immuunsysteem. Het bijzondere aan vitamine D is dat je het niet alleen uit voeding haalt, maar ook zelf aanmaakt in je huid onder invloed van zonlicht.

Waarom vetoplosbaarheid ertoe doet

Vitamine D is vetoplosbaar, en dat maakt het gedrag ervan anders dan bij wateroplosbare vitamines zoals vitamine C. Een teveel aan vitamine C plas je uit; een teveel aan vitamine D niet. Je lichaam slaat de overschot op in vetweefsel en lever, waar het zich bij langdurig te hoge inname kan opstapelen.

Goed om te weten: juist omdat vitamine D vetoplosbaar is en zich opstapelt, is een overdosis mogelijk. Dat lukt niet via zon of voeding, maar wel bij het langdurig slikken van hoge doses supplementen. Verderop lees je waar de veilige bovengrens ligt.

Vitamine D2 en D3: wat is het verschil?

Er bestaan twee soorten vitamine D: vitamine D2 en vitamine D3, elk met een eigen herkomstbron. Het kernverschil zit in de oorsprong en de kracht: D3 verhoogt en houdt je vitamine D-niveau efficiënter op peil dan D2.

Vorm

Naam

Herkomst

Kracht

Vitamine D2

Ergocalciferol

Plantaardig (paddenstoelen, schimmels)

Minder efficiënt

Vitamine D3

Cholecalciferol

Dierlijk en eigen huidaanmaak

Krachtiger

Vitamine D2 (ergocalciferol)

Vitamine D2 staat ook bekend als ergocalciferol en wordt op natuurlijke wijze geproduceerd. Het wordt niet gevormd door ons eigen lichaam, maar is afkomstig van planten, bijvoorbeeld paddenstoelen en schimmels. Voor wie plantaardig eet, is D2 daarom een bekende bron.

Vitamine D3 (cholecalciferol)

Vitamine D3 wordt ook wel cholecalciferol genoemd. Dit is de vorm die het lichaam zelf aanmaakt onder invloed van de zon, en die je ook uit dierlijke voeding haalt. Net daarom is vitamine D3 krachtiger dan haar plantaardige tegenhanger: het verhoogt de vitamine D-waarde in je bloed sneller en houdt die langer stabiel. Je vindt D3 ook in tal van voedingsmiddelen, waarover verderop meer.

Welke vorm kies je best voor dagelijks gebruik?

Voor dagelijks gebruik is vitamine D3 doorgaans de beste keuze, omdat het je niveau efficiënter op peil houdt. De meeste supplementen bevatten dan ook D3. Eet je volledig plantaardig? Kies dan een D3-supplement op basis van korstmos, want dat is plantaardig én even werkzaam. Twijfel je? Vraag advies bij je apotheker.

Wat doet vitamine D in het lichaam?

De rol van vitamine D valt niet te onderschatten, want het is betrokken bij verschillende biologische processen. Van de botten, over het immuunsysteem, tot het gebit: stuk voor stuk hebben ze baat bij een goede opname van vitamine D. Belangrijk is wel het onderscheid tussen wat wetenschappelijk bewezen is en wat vaak wordt beweerd zonder solide onderbouwing.

Bewezen effecten: botten, immuunsysteem en spieren

De rol van vitamine D bij botten, spieren en afweer is stevig onderbouwd. Vitamine D zorgt onder meer voor:

  • Minder kans op infecties doordat het immuunsysteem versterkt wordt

  • Goede groei en botontwikkeling bij kinderen

  • Sterke tanden en botten, met minder kans op tandproblemen, rachitis en botontkalking (osteoporose)

  • Betere spierkracht en longfunctie

  • Ondersteuning van het celdelingsproces

  • Optimale opname van calcium en fosfor

Bij een tekort merk je die effecten omgekeerd: aanhoudende vermoeidheid, spierpijn of spierzwakte en kramp kunnen samenhangen met een lage vitamine D-waarde, omdat je spieren en botstofwisseling vitamine D nodig hebben om goed te functioneren.

Feit of fabel: wat vitamine D níet doet

Vitamine D versterkt je botten en spieren.

Waar

Vitamine D draagt bij aan het behoud van sterke botten en goed functionerende spieren. Het ondersteunt onder andere de opname van calcium en fosfor en helpt zo om je botten en spieren gezond te houden.

Vitamine D-supplementen voorkomen aantoonbaar kanker, diabetes of hartziekten.

Onwaar

Vitamine D-supplementen voorkomen niet aantoonbaar kanker, diabetes of hartziekten. Grote studies tonen geen duidelijk preventief effect bij mensen zonder vitamine D-tekort. Supplementen zijn vooral nuttig om een daadwerkelijk tekort aan te vullen.

Een tekort kan bijdragen aan vermoeidheid en spierklachten.

Waar

Een vitamine D-tekort kan bijdragen aan aanhoudende vermoeidheid, spierpijn, spierzwakte en spierkrampen. Vitamine D speelt namelijk een belangrijke rol bij het goed functioneren van de spieren en de botstofwisseling.

De grote populaire claims over bescherming tegen kanker, diabetes en hartziekten zijn tot nu toe niet overtuigend bewezen. Grote studies vonden geen duidelijk effect van extra vitamine D bij mensen zonder tekort. De winst zit dus vooral in het aanvullen van een écht tekort, niet in hoge doses slikken uit voorzorg. Heb je last van pijnlijke gewrichten of spierkrampen? Lees onze blog 'De symptomen van een vitamine D-tekort in een notendop'.

Symptomen en gevolgen van een vitamine D-tekort

Een vitamine D-tekort komt vaker voor dan je denkt, zeker in de winter. De klachten zijn vaag en sluipen er geleidelijk in, waardoor een tekort makkelijk over het hoofd wordt gezien. Een bloedcontrole bij je huisarts geeft uitsluitsel.

  • Symptomen van een tekort

Aanhoudende vermoeidheid, spierzwakte of spierpijn, botpijn, vaker verkouden of ziek zijn, en soms een sombere stemming. De klachten zijn weinig specifiek, wat een tekort lastig te herkennen maakt.

  • Gevolgen op lange termijn

Langdurig te weinig vitamine D verstoort de opname van calcium. Bij kinderen kan dat leiden tot rachitis (zachte, misvormde botten), bij volwassenen tot botontkalking en een hoger risico op breuken (osteoporose).

  • Wie loopt het meeste risico?

Ouderen boven de 50, mensen met een donkere huidskleur, mensen die weinig buitenkomen, zwangere en borstvoedende vrouwen, baby's en mensen die volledig bedekkende kleding dragen.

Ouderen maken minder vitamine D aan omdat het vermogen van de huid daalt met de leeftijd. Bij een donkere huid remt de extra pigmentatie de aanmaak onder invloed van UVB. Deze groepen hebben vaker een aanvulling nodig dan gemiddeld.

Waar zit vitamine D in? Zon en voeding

Je vitamine D haal je uit twee bronnen: zonlicht en voeding. Verreweg het grootste deel komt van de zon, voeding vult aan. Beide bronnen samen houden je niveau op peil, behalve in de wintermaanden.

Zonlicht: twee derde van je dagelijkse dosis

De zon speelt een doorslaggevende rol. Maar liefst twee derde van je dagelijkse dosis maak je zelf aan in de huid, onder invloed van zonlicht (UVB-straling). Daarom raden we aan om je elke dag minstens 15 minuten naar buiten te begeven en je gezicht en handen bloot te stellen aan zonlicht. Vermijd de zon best tussen 12.00 en 16.00 uur op hete zomerdagen. Ook op een bewolkte dag is er nog uv-licht aanwezig, al maak je dan minder vitamine D aan. Overdrijf niet met zonnebaden en smeer je regelmatig in: te veel uv-straling verhoogt het risico op huidkanker.

Hoeveel zon heb je nodig per seizoen?

Seizoen

Zonkracht (UVB)

Richtlijn buiten

Aanvulling

Lente

Toenemend


15 min gezicht en handen

Meestal niet nodig

Zomer

Sterk

15 min buiten de middagpiek

Niet nodig

Herfst

Afnemend

Zoveel mogelijk daglicht

Overweeg supplement

Winter

Te zwak

Aanmaak nauwelijks mogelijk

Supplement aangeraden

Vitamine D in voeding (met microgram per portie)

Het resterende deel haal je uit voeding. Vette vis is veruit de rijkste bron. Onderstaande tabel geeft een indicatie per portie.

Voedingsmiddel

Portie

Vitamine D

Vorm

Levertraan

1 eetlepel

± 34 µg

D3

Zalm (gekweekt)

100 g

± 10 µg

D3

Makreel

100 g

± 12 µg

D3

Haring

100 g

± 10 µg

D3

Eidooier

1 ei

± 1 µg

D3

Paddenstoelen (UV)

100 g

± 3 µg

D2

Je vindt vitamine D3 verder in visolie rijk aan omega 3 (zoals levertraan), vlees en zuivelproducten. Paddenstoelen vullen de plantaardige variant D2 aan. Ten slotte wordt vitamine D actief toegevoegd aan bepaalde fruitsappen, brood en ontbijtgranen. Wil je meer weten over visolie? Lees de blog 'Wat zijn de voordelen van visolie?'.

Vitamine D in voeding: vette vis en plantaardige bronnen

Wie voldoende vitamine D via voeding wil binnenkrijgen, komt bij vette vis en verrijkte producten terecht. Voor wie plantaardig eet is dat lastiger, maar niet onmogelijk.

Vette vis: zalm, makreel en haring

Vette vis is de belangrijkste voedingsbron van vitamine D3. Eet daarom minstens één keer per week vis zoals zalm, makreel of haring. Een portie van 100 gram levert al een flink deel van je dagbehoefte. Ook levertraan en andere visolie zijn rijke bronnen.

Plantaardige bronnen voor veganisten

Eet je geen vis of dierlijke producten? Dan zijn deze bronnen relevant:

✅ Met UV bestraalde paddenstoelen (leveren D2)

✅ Verrijkte plantaardige dranken zoals soja- en haverdrink

✅ Verrijkte ontbijtgranen en margarines

✅ Een plantaardig D3-supplement op basis van korstmos

Omdat plantaardige voeding weinig vitamine D bevat, is een supplement voor veganisten meestal de betrouwbaarste manier om een tekort te voorkomen.

Voeding of supplement: wat weegt het zwaarst?

Aspect

Via voeding

Via supplement

Voorkeur

Hoeveelheid

Beperkt, tenzij veel vette vis

Nauwkeurig doseerbaar

Supplement bij tekort

Winter

Alleen vaak onvoldoende

Betrouwbare aanvulling

Supplement

Dagelijks gemak

Vraagt bewuste voedingskeuzes

Eén dosis per dag

Supplement

Volledige voeding

Levert ook andere nutriënten

Alleen vitamine D

Voeding als basis

Voeding en zon vormen de basis; een supplement is de betrouwbare aanvulling wanneer die basis tekortschiet, vooral in de winter en bij risicogroepen.

Vitamine D: hoeveel per dag heb je nodig?

De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) vitamine D verschilt per leeftijd en situatie. Voor gezonde volwassenen ligt de richtlijn rond 10 tot 20 microgram (µg) per dag, wat overeenkomt met 400 tot 800 internationale eenheden (IE). Risicogroepen hebben doorgaans meer nodig.

ADH per leeftijdscategorie

Groep

ADH (µg/dag)

In IE

Veilige bovengrens

Baby's (0–1 jaar)

10 µg

400 IE

25 µg

Kinderen (1–18 jaar)

10 µg

400 IE

50 µg

Volwassenen

10 µg

400 IE

100 µg

Ouderen (70+)

20 µg

800 IE

100 µg

Donkere huid

10–20 µg

400–800 IE

100 µg

Zwangeren

10–20 µg

400–800 IE

100 µg

Dosering bij baby's en kinderen

Baby's en jonge kinderen maken zelf nog weinig vitamine D aan en krijgen daarom een dagelijkse aanvulling. De richtlijn is 10 µg (400 IE) per dag, meestal als druppels, tot minstens de leeftijd van 6 jaar. Een baby van 1 jaar heeft dus ongeveer 10 microgram per dag nodig, ook in de zomer. In de winter blijft die aanvulling voor kinderen extra belangrijk, omdat de zon dan te zwak is.

Behoefte tijdens de zwangerschap

Tijdens de zwangerschap ondersteunt vitamine D de botontwikkeling van de baby en het calciumevenwicht van de moeder. De richtlijn ligt rond 10 tot 20 µg per dag. Overleg met je arts of vroedvrouw over de juiste dosis en combineer die zo nodig met foliumzuur.

Veilige bovengrens per groep

Voor volwassenen ligt de veilige bovengrens op 100 µg per dag. Voor kinderen en baby's ligt die lager. Zolang je onder die grens blijft, loop je geen risico op opstapeling. Deze grenzen gelden voor de totale inname uit supplementen; via zon en voeding kun je nooit te veel binnenkrijgen.

Meer vitamine D nodig in de winter?

Ja, in de winter heb je vaker een aanvulling nodig. Tussen ongeveer oktober en maart staat de zon in onze streken te laag en is de UVB-straling te zwak om nog vitamine D aan te maken. Je teert dan op je reserves en op wat je uit voeding haalt, en dat is voor velen onvoldoende.

Waarom de winter voor tekorten zorgt

Factor

Zomer

Winter

Gevolg

UVB-kracht

Sterk

Te zwak

Aanmaak stopt

Uren daglicht

Veel

Weinig

Minder blootstelling

Kleding

Meer huid blootgesteld

Meer huid bedekt

Minder huidcontact

Bron

Vooral zon

Vooral voeding en supplementen

Aanvulling nodig

Zo verhoog je je vitamine D-niveau

  1. Laat bij twijfel je vitamine D-waarde meten via een bloedcontrole bij je huisarts. Zo weet je of, en hoeveel, aanvulling je nodig hebt.

  2. Kom in de lichtere maanden dagelijks minstens 15 minuten buiten met gezicht en handen onbedekt.

  3. Eet minstens één keer per week vette vis zoals zalm, makreel of haring, en varieer met eieren en verrijkte producten.

  4. Neem in de winter een vitamine D-supplement in de dosis die past bij je leeftijd en situatie.

  5. Behoor je tot een risicogroep? Houd de aanvulling dan het hele jaar aan en bespreek de dosis met je apotheker.

Te veel vitamine D: kan dat kwaad?

Te veel vitamine D kan schadelijk zijn, maar alleen bij het langdurig slikken van te hoge doses supplementen. Via zon en voeding is een overdosis niet mogelijk: je huid stopt vanzelf met aanmaken en voeding levert onvoldoende om de grens te overschrijden. Het risico ontstaat pas wanneer je structureel boven de veilige bovengrens komt.

Wanneer wordt vitamine D schadelijk? Omdat vitamine D vetoplosbaar is, stapelt een teveel zich op in het lichaam. Dat verhoogt het calciumgehalte in je bloed (hypercalciëmie), wat op termijn de nieren en het hart belast. Blijf daarom onder de bovengrens en stapel geen supplementen op elkaar.

Wanneer wordt vitamine D schadelijk?

Voor volwassenen ligt de veilige bovengrens op 100 µg per dag. Overschrijd je die maandenlang, dan kan de opgestapelde vitamine D het calciumgehalte in je bloed te sterk laten stijgen. Let daarom op de dosering op de verpakking en tel niet ongemerkt meerdere vitamine D-bronnen bij elkaar op.

Symptomen van een overdosis

Misselijkheid, braken en verlies van eetlust
Vermoeidheid, verwardheid en spierzwakte
Veel dorst en vaak plassen
Op termijn nier- en hartklachten door te veel calcium

Herken je deze klachten na langdurig hoge doses? Stop met slikken en overleg met je arts of apotheker.

Vitamine D-supplementen bestaan als druppels, smelttabletten, kauwtabletten, capsules en ampullen, in doseringen die passen bij baby's, kinderen, volwassenen en ouderen. Bekijk het volledige aanbod op onze pagina met vitamine D-supplementen, of verken breder onze vitamines en mineralen en het complete assortiment vitamines en voedingssupplementen. Twijfel je over de juiste vorm of dosis? Onze apotheekploeg denkt graag met je mee.

Advies nodig?

Met deze uitleg heb je meteen een beter beeld van vitamine D. Toch nog vragen over de juiste vorm of dosis voor jou of je kind? Je kan op ons rekenen. Contacteer ons vrijblijvend, wij maken graag tijd om een passend antwoord te formuleren.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vitamine D zit er in zalm?
Zalm is een van de beste natuurlijke bronnen van vitamine D. De exacte hoeveelheid vitamine D in zalm verschilt naargelang de soort, herkomst en bereidingswijze. Vette vis zoals zalm, haring en makreel kan daarom een belangrijke bijdrage leveren aan je dagelijkse vitamine D-inname. Toch kan het, vooral tijdens de wintermaanden, moeilijk zijn om voldoende vitamine D uitsluitend uit voeding te halen.
Hoeveel vitamine D hebben baby's en kinderen nodig per dag?
Hoeveel vitamine D een baby of kind nodig heeft, hangt af van de leeftijd en de geldende gezondheidsrichtlijnen. Voor baby's wordt vaak een dagelijkse aanvulling met vitamine D geadviseerd, omdat voeding en zonlicht meestal niet voldoende vitamine D leveren. Ook voor kinderen kan een vitamine D-supplement in bepaalde situaties aanbevolen worden, bijvoorbeeld bij weinig blootstelling aan zonlicht of een donkere huid. Volg voor de juiste dosering altijd de officiële aanbevelingen voor de leeftijd van je kind of vraag advies aan een arts of apotheker.
Is vitamine D3 beter dan D2?
Vitamine D3 (cholecalciferol) en vitamine D2 (ergocalciferol) zijn beide vormen van vitamine D. Vitamine D3 wordt doorgaans efficiënter gebruikt om het vitamine D-gehalte in het bloed te verhogen en op peil te houden. Daarom bevatten veel vitamine D-supplementen vitamine D3. Vitamine D3 is vaak afkomstig uit dierlijke bronnen, maar er bestaan tegenwoordig ook plantaardige en vegan vitamine D3-supplementen, bijvoorbeeld op basis van korstmos.
Hoe weet ik of ik een vitamine D-tekort heb?
Een vitamine D-tekort is niet altijd gemakkelijk zelf te herkennen. Mogelijke klachten kunnen onder andere vermoeidheid, spierzwakte of spier- en botklachten zijn, maar deze symptomen kunnen ook veel andere oorzaken hebben. De betrouwbaarste manier om te weten of je een vitamine D-tekort hebt, is via een bloedonderzoek waarbij het vitamine D-gehalte wordt gemeten. Denk je dat je een tekort hebt of behoor je tot een risicogroep? Bespreek dit dan met je arts of apotheker voordat je hoge doseringen vitamine D gaat gebruiken.
Helpt vitamine D tegen haaruitval?
Vitamine D speelt een rol in de groeicyclus van je haarwortels, en een tekort wordt in verband gebracht met verhoogde haaruitval. Heb je een aangetoond tekort, dan kan aanvullen de haargroei ondersteunen. Bij een normale vitamine D-waarde helpt extra slikken tegen haaruitval echter niet aantoonbaar. Laat je waarde eerst controleren voordat je gaat suppleren.
Mag je foliumzuur en vitamine D samen innemen?
Ja, foliumzuur en vitamine D mag je zonder probleem tegelijk innemen. Ze werken op verschillende processen en beïnvloeden elkaars opname niet. Deze combinatie komt vaak voor bij een kinderwens en tijdens de zwangerschap, waar foliumzuur de aanleg van de baby ondersteunt en vitamine D bijdraagt aan de botontwikkeling. Bespreek de juiste doses met je arts of apotheker.

Terug naar overzicht