Wespensteek, bijensteek of hoornaarsteek: wat te doen?

In het kort

Bijen hebben een gehaakte angel die vaak in de huid blijft steken (en sterven daarna), terwijl wespen en hoornaars een gladde angel hebben waarmee ze meermaals kunnen steken. Een gewone steek geeft pijn, roodheid en zwelling die vanzelf overgaat; koelen en ontsmetten zijn de belangrijkste eerste hulp. Let op bij een steek in de mond of keel, bij twintig of meer steken (vijf bij kinderen), en bij tekenen van een allergische reactie zoals galbulten weg van de steekplek, ademhalingsproblemen of duizeligheid: bel dan 112. De Aziatische hoornaar duikt steeds vaker op in België — verdedigt haar nest fel, maar valt mensen buiten het nest doorgaans niet aan.

Wat gebeurt er bij een insectensteek?

Bijen, hommels, wespen en hoornaars behoren tot de vliesvleugeligen. De vrouwtjes beschikken over een angel waarmee ze gif in de huid kunnen brengen.

Dat gif veroorzaakt een reactie van het lichaam. Daarom ontstaat vrijwel onmiddellijk pijn en kan de huid vervolgens rood, warm en gezwollen worden. Ook jeuk komt vaak voor.

Hoe sterk je reageert, verschilt van persoon tot persoon. De ene persoon krijgt slechts een klein rood bultje, terwijl bij iemand anders een groot deel van een hand, arm of been kan opzwellen.

Een forse lokale zwelling betekent overigens niet automatisch dat iemand ernstig allergisch is. Bij een gevaarlijke allergische reactie ontstaan meestal ook klachten buiten de plaats van de steek.

Er bestaan bovendien belangrijke verschillen tussen de insecten zelf. Daarom bekijken we ze afzonderlijk.

Bij, hommel, wesp of hoornaar: hoe herken je het verschil?

Voor je naar de steek zelf kijkt, helpt het om te weten welk insect je heeft gestoken. Een honingbij, hommel, wesp en hoornaar verschillen duidelijk van elkaar in uiterlijk en gedrag. Ook hun angel werkt niet op dezelfde manier.

Hoe herken je een bijensteek?

Een bijensteek voel je meestal meteen: een korte, scherpe of brandende pijn, gevolgd door roodheid, warmte en zwelling rond de steekplek. De huid kan daarna ook beginnen te jeuken.

Het belangrijkste verschil met een steek van een hommel, wesp of hoornaar is de achtergebleven angel. Bij een steek van een honingbij blijft die vaak in de huid zitten. Soms zie je de angel met het eraan verbonden gifapparaat nog duidelijk op de steekplek.

Dit komt doordat de angel van een honingbij kleine weerhaakjes heeft. Wanneer de bij na de steek wegvliegt, kan het steekapparaat uit haar achterlijf worden getrokken. De honingbij sterft daarna.

Zie je een angel? Verwijder die dan zo snel mogelijk. Je kunt hem bijvoorbeeld met je vingernagel of de rand van een kaart wegschrapen. Kun je hem sneller vastpakken en eruit trekken, dan is dat ook prima. Snel verwijderen is belangrijker dan de precieze techniek.

Hoe herken je een hommelsteek?

Ja, hommels kunnen steken. Het idee dat een hommel nooit steekt, is een hardnekkige mythe. Alleen vrouwelijke hommels – werksters en koninginnen – hebben een angel. Mannelijke hommels kunnen niet steken.

Een hommelsteek veroorzaakt doorgaans een plotselinge, scherpe of brandende pijn. Rond de steekplek kunnen vervolgens roodheid, warmte, jeuk en zwelling ontstaan.

In tegenstelling tot een honingbij laat een hommel haar angel doorgaans niet achter in de huid. Een vrouwelijke hommel kan daardoor in principe meerdere keren steken.

Hoe herken je een wespensteek?

Een wespensteek veroorzaakt meestal onmiddellijk een scherpe, brandende pijn. De plek wordt vervolgens vaak rood, warm en gezwollen en kan behoorlijk jeuken.

Bij een wespensteek blijft normaal geen angel in de huid achter. Je kunt op de plaats van de steek wel een klein rood of donker steekpuntje zien. Dat betekent niet dat er een angel is achtergebleven.

Omdat een wesp haar angel weer kan terugtrekken, kan ze meerdere keren steken. Dat is een belangrijk verschil met een honingbij die haar angel in de huid heeft verloren.

Hoe herken je een hoornaarsteek?

Een hoornaarsteek veroorzaakt meestal meteen een scherpe, brandende pijn. Daarna kunnen roodheid, warmte, jeuk en zwelling rond de steekplek ontstaan.

Net als bij een gewone wesp blijft de angel van een hoornaar doorgaans niet achter in de huid. Daardoor kan een hoornaar meerdere keren steken.

Een hoornaarsteek kan erg pijnlijk zijn, maar aan de pijn of de grootte van de zwelling kun je niet betrouwbaar bepalen of je door een hoornaar, wesp of hommel bent gestoken. De reactie verschilt sterk van persoon tot persoon.

Wat is het verschil tussen een Europese hoornaar en een Aziatische hoornaar?

In België kun je zowel de Europese hoornaar als de Aziatische hoornaar tegenkomen. Beide kunnen steken en hun nest verdedigen, maar ze verschillen duidelijk in uiterlijk, herkomst en ecologische impact.

De Europese hoornaar is een inheemse soort en maakt deel uit van onze natuur. De Aziatische hoornaar is daarentegen een invasieve exoot en wordt opgevolgd vanwege haar impact op onder andere honingbijen en andere insecten.

In de onderstaande tabel zie je de belangrijkste verschillen tussen beide soorten in één oogopslag.

Kenmerk	Europese hoornaar	Aziatische hoornaar
Wetenschappelijke naam	Vespa crabro	Vespa velutina
Herkomst	Inheemse soort	Invasieve exoot
Grootte	Werksters ongeveer 18–25 mm, koninginnen tot ca. 35 mm	Werksters ongeveer 17–24 mm, koninginnen tot ca. 30 mm
Algemene kleur	Roodbruin, geel en zwart	Overwegend donkerbruin tot zwart
Kop	Roodbruin/geelachtig	Donker, met oranje-geel aangezicht
Borststuk	Roodbruin en donker	Vrijwel volledig donker tot zwart
Achterlijf	Overwegend geel met zwarte tekeningen	Vooral donker met één opvallende oranjegele band
Poten	Roodbruin/bruin	Donker met opvallend gele uiteinden: de typische ‘gele sokjes’
Gedrag tegenover mensen	Buiten het nest doorgaans weinig agressief	Buiten het nest doorgaans niet uit op confrontatie
Bij het nest	Kan het nest krachtig verdedigen	Kan het nest krachtig verdedigen
Ecologische rol	Inheemse soort die onder andere op andere insecten jaagt	Invasieve soort die onder andere honingbijen en andere insecten vangt
Nest gevonden?	Niet zomaar bestrijden; houd afstand als het nest hinderlijk gelegen is	Houd afstand, verstoor het nest niet en meld een vermoedelijk nest via het officiële meldpunt

Kan een hoornaarsteek dodelijk zijn?

Een hoornaarsteek is voor de meeste mensen niet levensbedreigend. Het grootste gevaar is een ernstige allergische reactie (anafylaxie), die al na één steek kan optreden. Ook zeer veel steken in korte tijd kunnen gevaarlijk zijn door de totale hoeveelheid gif.

Krijg je na een steek ademhalingsproblemen, zwelling van tong of keel, ernstige duizeligheid of verlies je het bewustzijn? Bel dan onmiddellijk 112.

Wat te doen na een wespensteek, bijensteek, hommelsteek of hoornaarsteek?

Ben je gestoken door een bij, hommel, wesp of hoornaar? Meestal kun je de steek zelf verzorgen. Volg onderstaande stappen en houd vooral goed in de gaten hoe je lichaam reageert.

1. Ga rustig weg van het insect

Ben je in de buurt van een nest gestoken? Ga dan rustig weg en creëer voldoende afstand. Sla niet naar de insecten en probeer een nest niet zelf te verstoren. Wespen, hommels en hoornaars kunnen meerdere keren steken.

2. Controleer of er een angel achterblijft

Kijk goed naar de steekplek. Vooral na een steek van een honingbij kan de angel nog in de huid zitten.

Zie je een angel? Verwijder die dan zo snel mogelijk. Je kunt hem bijvoorbeeld met je vingernagel of de rand van een kaart uit de huid schrapen. Kun je hem sneller vastpakken en eruit trekken, dan is dat ook prima. Snel verwijderen is belangrijker dan de precieze methode.

Bij een hommel-, wespen- of hoornaarsteek blijft de angel doorgaans niet achter.

3. Verwijder ringen en andere knellende voorwerpen

Ben je aan een vinger, hand, pols, voet of enkel gestoken? Verwijder dan zo snel mogelijk ringen, armbanden, horloges of andere knellende voorwerpen.

De zwelling kan in de uren na de steek toenemen, waardoor bijvoorbeeld een ring later moeilijk te verwijderen is.

4. Maak de steekplek schoon

Was de huid voorzichtig met water en zeep. Probeer niet aan de steekplek te krabben, ook wanneer deze begint te jeuken. Door veel te krabben kan de huid beschadigd raken.

5. Koel tegen pijn en zwelling

Koel de steekplek gedurende ongeveer 10 tot 20 minuten met een koud kompres of een coldpack gewikkeld in een doek.

Leg ijs of een bevroren coldpack nooit rechtstreeks op de huid. Koelen kan helpen om pijn en zwelling na een insectensteek te verminderen.

6. Verlicht jeuk of pijn indien nodig

Bij jeuk kan een verkoelende of jeukstillende gel of crème verlichting geven. Heb je veel pijn, dan kun je eventueel een geschikte pijnstiller gebruiken als je die normaal mag innemen. Volg altijd de bijsluiter of vraag advies aan je apotheker.

7. Houd de reactie goed in de gaten

Een rode, warme, jeukende en gezwollen plek rond de steek is meestal een normale lokale reactie. De zwelling kan de eerste uren nog toenemen en vervolgens geleidelijk afnemen.

Let vooral op klachten die niet beperkt blijven tot de steekplek.

Krijg je bijvoorbeeld ademhalingsproblemen, zwelling van de tong of keel, ernstige duizeligheid, flauwvallen of andere snel optredende ernstige klachten? Dan kan er sprake zijn van een ernstige allergische reactie (anafylaxie). Bel onmiddellijk 112.

Allergische reactie op een insectensteek: symptomen

Na een steek zijn er grofweg drie soorten reacties mogelijk. Het is belangrijk om ze van elkaar te onderscheiden, want alleen de laatste is een medische spoedsituatie.

Wanneer naar de dokter na een insectensteek?

Een insectenbeet of insectensteek veroorzaakt meestal alleen lokale klachten zoals roodheid, jeuk, pijn en zwelling. Deze reactie kun je doorgaans zelf verzorgen en neemt meestal vanzelf weer af. Toch zijn er situaties waarin je beter contact opneemt met een arts.

Neem contact op met een arts wanneer:

• de roodheid, pijn of zwelling steeds erger wordt in plaats van geleidelijk af te nemen;

• de steekplek na enkele dagen opvallend warm en pijnlijk blijft of er pus ontstaat;

• je een zeer grote lokale zwelling krijgt of de zwelling je sterk hindert;

• je in of vlak bij het oog bent gestoken;

• je veel insectensteken tegelijk hebt opgelopen;

• je je na de steek ziek of ongewoon onwel blijft voelen;

• je twijfelt over de ernst van je klachten.

Wanneer moet je onmiddellijk 112 bellen?

Sommige mensen kunnen na een bijensteek, wespensteek, hommelsteek of hoornaarsteek een ernstige allergische reactie (anafylaxie) krijgen. Die kan snel ontstaan en is een medische noodsituatie.

• Bel onmiddellijk 112 bij klachten zoals ademhalingsproblemen, zwelling van de tong of keel, slikproblemen, ernstige duizeligheid, flauwvallen of bewustzijnsverlies.

• Ook een steek in de mond, op de tong of in de keel vraagt om snelle medische beoordeling, omdat plaatselijke zwelling de luchtweg kan vernauwen.

Verzorging van een insectenbeet

PROMO

Purigel Anti-jeuk 50ml + 20% Gratis

12,60

10,07 - 20% info

Kalmerende gel

Fenigel 30g

8,75

7,85 - 10% info

Kalmerende gel

After Bite Kids Gel 20ml

6,49

5,80 - 11% info

Verzachting voor kinderen

After Bite Applicateur Stick 14ml

6,99

6,25 - 11% info

Handige roller

Een insectensteek kun je meestal zelf verzorgen door de huid te koelen en de klachten zoals jeuk, roodheid en zwelling te verlichten. Hiervoor bestaan verschillende producten, zoals verkoelende en verzachtende gels en andere verzorgingsproducten voor na een insectensteek. Bekijk het volledige aanbod op onze pagina met producten tegen insecten en insectensteken. Je vindt er ook producten die helpen om muggen, teken en andere insecten op afstand te houden.

Veelgestelde vragen

Is een hoornaarsteek gevaarlijker dan een wespensteek?

Een hoornaarsteek kan erg pijnlijk zijn, maar een hoornaarsteek is niet automatisch gevaarlijker dan een wespensteek. De ernst hangt vooral af van je reactie op het gif, het aantal steken en de plaats waar je bent gestoken. Een ernstige allergische reactie kan zowel na een hoornaarsteek als na een wespen- of bijensteek ontstaan.

Wat moet je doen na een wespensteek?

Maak de steekplek schoon en koel gedurende 10 tot 20 minuten met een koud kompres of een coldpack in een doek. Een wesp laat normaal geen angel achter. Houd de reactie daarna in de gaten. Bij ademhalingsproblemen, zwelling van tong of keel, ernstige duizeligheid of flauwvallen bel je onmiddellijk 112.

Hoe verwijder je de angel van een bij?

Verwijder een achtergebleven bijenangel zo snel mogelijk. Je kunt de angel met een vingernagel of de rand van een kaart wegschrapen. Kun je hem sneller vastpakken en eruit trekken, dan is dat ook mogelijk. Het belangrijkste is dat de angel snel wordt verwijderd.

Kan een hommel steken?

Ja. Het is een mythe dat hommels niet kunnen steken. Vrouwelijke hommels, waaronder werksters en koninginnen, hebben een angel. Mannelijke hommels kunnen niet steken. Hommels zijn doorgaans rustige dieren en steken vooral wanneer ze zich bedreigd voelen.

Hoe weet je of je allergisch bent voor een bijen- of wespensteek?

Een grote zwelling rond de steek betekent niet automatisch dat je allergisch bent. Let vooral op klachten buiten de steekplek, zoals galbulten over het lichaam, zwelling van lippen, tong of keel, ademhalingsproblemen, ernstige duizeligheid of flauwvallen. Zulke klachten kunnen wijzen op anafylaxie en vereisen onmiddellijke medische hulp.

Helpt azijn tegen een wespensteek?

Er is onvoldoende wetenschappelijk bewijs dat azijn het gif van een wespensteek neutraliseert. Hetzelfde geldt voor het gebruik van zuiveringszout om bijengif te neutraliseren. Koel de steekplek liever 10 tot 20 minuten om lokale pijn en zwelling te verminderen.

Wat moet een doen als een wesp op je af komt?

Blijf zo rustig mogelijk en sla niet wild naar de wesp. Geef het insect de ruimte om weer weg te vliegen. Zit een wesp op je lichaam, probeer haar dan niet plat te slaan of vast te knijpen. Een wesp die zich bedreigd of geklemd voelt, kan steken.

Waar komen wespen op af?

Wespen komen onder andere af op zoete geuren en voedsel. Vooral later in de zomer zie je ze vaker rond frisdrank, fruit, ijsjes en andere zoete etenswaren. Laat eten en drinken buiten daarom niet onnodig openstaan en kijk altijd even in een blikje, flesje of glas voordat je drinkt.

Waarom heb ik zoveel wespen in mijn tuin?

Veel wespen in de tuin kunnen verschillende oorzaken hebben. Misschien vinden ze er gemakkelijk voedsel, zoals rijp of gevallen fruit en zoete dranken. Zie je voortdurend veel wespen dezelfde richting uit vliegen of verdwijnen ze telkens in een opening in de grond, muur, dakrand of schuur? Dan kan er een wespennest in de buurt zitten.